Palmzondag

Palmzondag – De Intocht van de Heer in Jeruzalem

Op Palmzondag, de laatste zondag vóór Pascha, vieren wij in de Orthodoxe Kerk de triomfantelijke intocht van Jezus Christus in Jeruzalem. Op deze dag herdenken wij hoe Hij door de menigte als de langverwachte Messias en Koning werd erkend en verwelkomd (Matteüs 21:1-11; Johannes 12:12-19).

Het verhaal van het grote wonder dat Jezus had verricht – de opwekking van Lazarus, die reeds vier dagen dood was – had zich als een lopend vuurtje verspreid door heel Judea en vooral in Jeruzalem. Daardoor vervulde Christus op deze dag een belangrijke profetie uit het Oude Testament: “Verheug u zeer, dochter van Sion! Juich, dochter van Jeruzalem! Zie, uw Koning komt tot u, rechtvaardig en heilbrengend, nederig, rijdend op een ezel, op een veulen, het jong van een ezelin” (Zacharia 9:9). Hij reed de stad binnen op een ezelsveulen, terwijl de mensen Hem toejuichten, palmtakken zwaaiden, hun mantels op de weg legden en vol vreugde zongen: “Hosanna! Gezegend Hij die komt in de naam des Heren! Hosanna in den hoge!” (Matteüs 21:9; Johannes 12:13).

De evangelist verwijst ook naar de profetie uit Psalm 8:3 dat God “uit de mond van kinderen en zuigelingen” lof zal ontvangen. Toen de kinderen in de tempel “Hosanna aan de Zoon van David!” riepen, vervulden zij deze profetie en toonden zij duidelijk aan dat Jezus de ene God van het Oude Testament is: Jahweh, die in het vlees tot ons is gekomen (Matteüs 21:15-16).

De Joodse leiders waren echter allesbehalve blij met deze enthousiaste ontvangst. Zij zagen in Jezus een bedreiging voor hun gezag en begonnen onmiddellijk plannen te smeden om van Hem af te komen (Johannes 12:19). Het ironische is dat amper vijf dagen later veel van dezelfde mensen die Hem op Palmzondag als Redder hadden verwelkomd, nu Zijn kruisiging eisten. Hoe was zo’n radicale ommekeer mogelijk – van uitbundige vreugde naar diepe haat?

Wij moeten onszelf ervoor hoeden dat wij niet hetzelfde doen met Christus, onze God. Wanneer onze gebeden niet worden verhoord zoals wij dat graag zouden willen, of wanneer God niet ingrijpt op de manier die wij in gedachten hadden, dreigen ook wij soms van liefde naar teleurstelling en zelfs bitterheid om te slaan.

De menigte op Palmzondag verwachtte namelijk dat de Messias hen zou bevrijden van de Romeinse bezetter en een nieuw, machtig aards koninkrijk van Israël zou stichten, zoals in de dagen van koning David. Maar dat was niet de missie van Christus. Zijn Koninkrijk is niet van deze wereld (Johannes 18:36). Hij kwam om ons te bevrijden van een veel zwaarder juk: de slavernij van de zonde, de dood en de angst voor de dood.

Liturgische viering in de Kerk Palmzondag is een van de twaalf grote feesten van het kerkelijk jaar en markeert het begin van de Goede Week. De diensten ademen nog de vreugde van Lazarus Zaterdag, met paschale elementen. Het belangrijkste troparion (dat ook op Lazarus Zaterdag wordt gezongen) luidt:

“Door Lazarus uit de doden op te wekken vóór Uw lijden, bevestigde Gij, Christus God, de algemene opstanding. Daarom roepen wij U toe, als de kinderen met de palmtakken van de overwinning: Hosanna in den hoge! Gezegend Hij die komt in de naam des Heren!”

Een tweede troparion benadrukt het doopsel:

“Toen wij met U in de doop begraven werden, o Christus God, werden wij waardig gemaakt van het eeuwige leven door Uw opstanding. Daarom prijzen wij U en roepen: Hosanna in den hoge! Gezegend Hij die komt in de naam des Heren!”

Het kontakion zingt:

“In de hemel gezeten op Uw troon en op aarde rijdend op een veulen, o Christus God, aanvaard de lofzang van de engelen en de hymnen van de kinderen die U toeroepen: Gezegend bent Gij die Adam uit de dood hebt teruggeroepen!”

Tijdens de Goddelijke Liturgie worden als lezingen gelezen: Filippenzen 4:4-9 (epistel) en Johannes 12:1-18 (evangelie). In plaats van de gewone antifonen worden speciale psalmverzen gezongen met het refrein “Gezegend Hij die komt in de naam des Heren”.

Orthodoxe gebruiken in en buiten de Kerk Op Palmzondag wordt de strengheid van het Grote Vasten verzacht: vis, olie en wijn zijn toegestaan. In Griekenland is de traditionele maaltijd gebakken kabeljauw met skordalia (knoflookpuree). In veel kerken worden palmtakken (of gevlochten palmkruisen) gezegend en uitgedeeld aan de gelovigen. Deze worden meegenomen naar huis en vaak bewaard als bescherming of gebruikt bij het bidden.

In Slavische landen (Rusland, Servië, Oekraïne) waar palmen niet groeien, gebruikt men wilgen- of katjeswilgtakken (vandaar “Wilgenzondag” of “Vrbica”). Deze takken worden op Lazarus Zaterdag geplukt en op Palmzondag gezegend. In Griekenland en Cyprus vlechten kinderen en gelovigen op Lazarus Zaterdag vaak mooie palmkruisen die op Palmzondag worden meegenomen in processie.

De kerk is feestelijk versierd: in de Griekse traditie met gouden paramenten, in de Slavische vaak met groene (symbool van nieuw leven). De intocht van Christus wordt soms symbolisch uitgebeeld met een processie in de kerk.

Nu, ruim tweeduizend jaar later, nodigt Palmzondag ons uit om Christus als Koning in ons hart te ontvangen – niet als een aardse heerser die aan onze verwachtingen voldoet, maar als de Verlosser die ons bevrijdt van zonde en dood.

Moge God ons door Zijn genade de kracht en de wijsheid geven om Hem trouw te blijven, ook wanneer onze verwachtingen anders zijn. Moge wij behoren tot hen die Hem niet verlieten, maar in geloof en goede werken bij Hem bleven, zelfs toen velen om Zijn kruisiging riepen.

Moge de zegen van deze heilige dag met ons zijn, en moge Christus onze Koning ons leiden door de Goede Week naar de vreugde van Zijn glorieuze Opstanding.