Lazarus Zaterdag

Orthodoxe en Bijbelse traditie over Lazarus Zaterdag

Lazarus Zaterdag is de laatste zaterdag van het Grote Vasten in de Orthodoxe Kerk en valt altijd de dag vóór Palmzondag. Op deze dag gedenken wij hoe Jezus Christus Zijn vriend Lazarus, de broer van Martha en Maria uit Bethanië, uit de dood opwekte nadat hij reeds vier dagen in het graf had gelegen (Johannes 11:1-45).

Het bijzondere aan dit wonder is dat Jezus niet onmiddellijk ingreep toen Hij hoorde dat Lazarus ziek was, maar bewust twee dagen wachtte. Pas op de vierde dag na de dood van Lazarus kwam Hij in actie. In de Joodse traditie van die tijd geloofde men dat de ziel van de overledene nog tot drie dagen bij het lichaam ronddwaalde. Door te wachten tot de vierde dag – toen het lichaam al begon te ontbinden en de geur van de dood merkbaar was (zie Johannes 11:39: “Heer, hij riekt reeds, want hij is vier dagen dood”) – toonde Jezus overduidelijk aan dat Lazarus werkelijk gestorven was. Zo weerlegde Hij bij voorbaat elke mogelijke beschuldiging dat het slechts om schijndood zou gaan. Met de krachtige woorden “Lazarus, kom naar buiten!” (Johannes 11:43) bewees Hij Zijn goddelijke macht over de dood zelf. Dit wonder is een voorafbeelding van de algemene opstanding en van Zijn eigen verrijzenis acht dagen later.

Dit mirakel maakte een diepe indruk op zowel vrienden als vijanden. Het verhaal verspreidde zich als een lopend vuurtje door heel Judea en vormde een belangrijke aanleiding voor de triomfantelijke intocht van Jezus in Jeruzalem op Palmzondag. Velen herkenden Hem toen als de langverwachte Messias.

Liturgische viering in de Kerk Lazarus Zaterdag is een unieke dag in het kerkelijk jaar: het is de enige zaterdag waarop een volwaardige feestelijke en opstandingsdienst wordt gevierd, met elementen die normaal bij zondagse diensten horen. De diensten ademen een paschale vreugde. Het troparion van de dag (dat ook op Palmzondag wordt gezongen) luidt:

“Door Lazarus uit de doden op te wekken vóór Uw lijden, bevestigde Gij, Christus God, de algemene opstanding. Daarom roepen wij U toe, als de kinderen met de palmtakken van de overwinning: Hosanna in den hoge! Gezegend Hij die komt in de naam des Heren!”

Het kontakion benadrukt:

“Christus, de Vreugde, de Waarheid en het Licht van allen, het Leven van de wereld en de Opstanding, is in Zijn goedheid verschenen aan hen die op aarde zijn. Hij is het Beeld geworden van onze opstanding, en schenkt goddelijke vergeving aan allen.”

Tijdens de Goddelijke Liturgie wordt in plaats van het Trisagion (“Heilige God”) het doopvers gezongen: “Allen die in Christus gedoopt zijn, hebben Christus aangedaan” (Galaten 3:27). Dit herinnert eraan dat Lazarus Zaterdag in de vroege Kerk een belangrijke doopdag was. De Schriftlezingen zijn: Hebreeën 12:28-13:8 en Johannes 11:1-45.

Orthodoxe gebruiken in en buiten de Kerk Hoewel het nog een vastendag is, wordt de strengheid van het Grote Vasten verzacht: vis (of in sommige tradities kaviaar), olie en wijn zijn toegestaan. Dit symboliseert de naderende vreugde van Pascha.

In veel landen zijn er mooie volkstradities ontstaan. In Griekenland en Cyprus bakt men lazarákia (kleine zoete broodjes in de vorm van Lazarus, vaak gevuld met noten, marmelade of kruiden). Deze worden uitgedeeld aan kinderen en buren. In Griekenland zongen vroeger meisjes (de zogenoemde “lazarines”) speciale Lazarus-liederen (kalanta) terwijl ze met bloemenmandjes van huis tot huis gingen. In Servië en Bulgarije heet de dag “Lazareva Subota” of “Vrbica”; kinderen gaan dan wilgentakken plukken die op Palmzondag gebruikt worden. In sommige regio’s van Roemenië kleden meisjes zich in bruidskleding als symbool van de bruiloft van het Lam bij de algemene opstanding.

Volgens de heilige traditie heeft Lazarus na zijn verrijzenis nooit meer gelachen. Hij had de dood gesmaakt en de leegte van Hades aanschouwd, wat hem een diepe ernst gaf voor de rest van zijn leven. Toen de Joodse leiders hun plannen smeedden om Jezus te doden, wilden zij ook Lazarus uit de weg ruimen, “omdat velen van de Joden omwille van hem heengingen en in Jezus geloofden” (Johannes 12:10-11).

Om aan deze dreiging te ontkomen, vluchtte Lazarus volgens de overlevering naar Cyprus. Daar werd hij door de apostelen Paulus en Barnabas tot de eerste bisschop van Kition (het huidige Larnaca) gewijd. Hij diende daar dertig jaar als herder en stichtte een kerk. De Kerk van de Heilige Lazarus in Larnaca bestaat nog steeds en is een belangrijk bedevaartsoord; zijn relieken werden er later teruggevonden.

Lazarus was niet zomaar een Bijbels figuur. In de Schrift wordt hij expliciet “de vriend van Jezus” genoemd – een vriend van de Heer Zelf (Johannes 11:3, 11:36). Jezus weende in Zijn menselijkheid om het verdriet over diens dood (Johannes 11:35: “Jezus weende”). Lazarus was tevens een krachtig teken voor het volk van de goddelijke macht van Christus: zelfs Zijn vijanden wilden hem uit de weg ruimen omdat hij een levend getuigenis was van Jezus’ wonderen.

Nu, ruim tweeduizend jaar later, gaat zijn verhaal nog steeds rond. Door hem komen tot op de dag van vandaag mensen tot geloof, omdat God hem als instrument heeft gebruikt voor Zijn Kerk en ten behoeve van onze redding.

Moge de gebeden van de heilige en rechtvaardige Lazarus van Bethanië, de vriend van Christus, met ons zijn. Moge God ook ons uit onze spirituele dood doen ontwaken en ons uit ons graf doen opstaan, door slechts tot ons te zeggen: “Kom naar buiten!” en “Word wakker!”